Banknot polimerowy – co to jest i czym różni się od papierowego?

Banknot polimerowy to środek płatniczy wykonany z cienkiej, elastycznej folii z tworzywa sztucznego, a nie z papieru bawełnianego. Taki pieniądz jest trwalszy, bardziej odporny na wilgoć i wyposażony w inne zabezpieczenia niż banknot papierowy. W dalszej części artykułu znajdziesz konkretne różnice, przykłady emisji z Polski i Wielkiej Brytanii oraz wskazówki, jak rozpoznać taki banknot.

Co to jest banknot polimerowy?

Banknot z tworzywa sztucznego ma podłoże z cienkiej folii polimerowej, najczęściej na bazie polipropylenu. W odróżnieniu od papieru nie chłonie on wilgoci, nie pęka tak łatwo na zgięciach i znacznie dłużej zachowuje czytelny wygląd. Technologia ta sprawdza się zwłaszcza w krajach o gorącym i wilgotnym klimacie, gdzie klasyczne pieniądze szybciej ulegają zniszczeniu.

Produkcją takich emisji zajmują się wyspecjalizowane drukarnie zabezpieczone. W Polsce Państwowa Wytwórnia Papierów Wartościowych uzyskała w styczniu 2013 roku certyfikat Guardian Printer Accreditation, który potwierdza zdolność do druku na podłożu polimerowym. Warto dodać, że polskie banknoty obiegowe, zarówno dotychczasowe, jak i modernizowane, nadal są wykonywane na podłożu papierowym.

Czym różni się banknot polimerowy od papierowego?

Podstawowa różnica dotyczy samego podłoża, ale w praktyce zmienia się także trwałość, higiena i zestaw zabezpieczeń. Porównanie najważniejszych cech wygląda następująco:

Trwałość i higiena

Banknoty polimerowe są znacznie bardziej odporne na wielokrotne składanie, kontakt z wodą i zabrudzenia. Nie wsiąkają w nie tłuste plamy, a ewentualne zanieczyszczenia można zmyć z powierzchni. Dla banków centralnych oznacza to rzadszą wymianę zużytych egzemplarzy i mniejsze koszty emisji w dłuższym okresie.

Zabezpieczenia przed fałszerstwem

W polimerowych banknotach stosuje się elementy, które trudno podrobić poza profesjonalną drukarnią. Do najważniejszych należą:

• przezroczyste okienko z wkomponowaną grafiką,
• hologram lub element zmieniający kolor w zależności od kąta patrzenia,
• mikrodruki widoczne dopiero w powiększeniu,
• druk wypukły wyczuwalny w dotyku.

Pierwszy polski banknot polimerowy – 20 zł z Legionami Polskimi

Premierę polimerowego podłoża w polskim pieniądzu przyniósł banknot kolekcjonerski o nominale 20 zł, wyemitowany przez Narodowy Bank Polski 5 sierpnia 2014 roku. Upamiętniał setną rocznicę utworzenia Legionów Polskich, a jego nakład wyniósł do 50 000 sztuk.

Na stronie przedniej znalazł się portret Marszałka Józefa Piłsudskiego. Stronę odwrotną wypełniły wizerunki Krzyża Wielkiego Orderu Virtuti Militari z gwiazdą, odznaki I Brygady Legionów Polskich oraz orzełka legionowego. Projekt przygotował Andrzej Heidrich, a sam szkic powstał jeszcze przed denominacją.

Produkcją zajęła się PWPW S.A. na zlecenie NBP. Był to szósty banknot kolekcjonerski wyemitowany przez polski bank centralny, ale pierwszy wykonany z tworzywa sztucznego. Wcześniej firma testowała technologię między innymi na pseudo-banknocie z pszczołą miodną z 2012 roku.

Na polskim banknocie z 2014 roku umieszczono przezroczyste okienko z holograficznym wizerunkiem Belwederu. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów tej emisji.

Brytyjska piątka z 2016 roku jako przykład obiegowego banknotu polimerowego

Bank Anglii wprowadził do obiegu pierwszy polimerowy banknot obiegowy 13 września 2016 roku. Był to nominał 5 funtów, na którego awersie widniała Królowa Elżbieta II, a na rewersie Sir Winston Churchill. W tle rewersu znalazły się Pałac Westminsterski i Big Ben oraz medal Nagrody Nobla, który Churchill otrzymał w 1953 roku w dziedzinie literatury.

Wymiary nowej piątki to 125 x 65 mm, czyli o 15 procent mniejsze niż wcześniejszych papierowych odpowiedników. Papierowe 5 funtów pozostawały w obiegu do 5 maja 2017 roku. Po tym terminie można je było wymieniać wyłącznie w oddziałach Bank of England.

Brytyjski banknot otrzymał nowoczesne zabezpieczenia, między innymi przezroczyste plastikowe okienko z portretem królowej oraz hologram z rozetą z Blenheim Palace. Pod portretem królowej umieszczono także mikronapis z liter i cyfr widoczny dopiero pod mikroskopem. W 2017 roku do obiegu trafiła polimerowa dziesięciofuntówka z wizerunkiem Jane Austen, a w 2020 roku dwudziestofuntówka z JMW Turnerem.

Także w 2026 roku polimerowe emisje pojawiały się w kolejnych krajach. Wschodniokaraibski Bank Centralny prezentował wizerunki nowej serii dolarów wschodniokaraibskich, a Bank Anglii konsultował tematy przyszłych banknotów funtowych.

Jak rozpoznać banknot polimerowy?

Najszybszym sposobem jest sprawdzenie podłoża – polimer jest gładki, elastyczny i sprawia wrażenie bardziej plastikowego niż papierowego. W wielu emisjach występują też charakterystyczne elementy wizualne. Wystarczy spojrzeć pod światło i przesunąć palcem po powierzchni.

Okienko i hologram

Przezroczyste okienko to najczęstsza cecha polimerowych banknotów. W polskiej dwudziestozłotówce z Legionami w oknie umieszczono holograficzny wizerunek Belwederu. W brytyjskiej piątce z 2016 roku okienko zawierało portret królowej Elżbiety II.

Druk wypukły i mikrodruki

Polimerowe banknoty często łączy się z drukiem stalorytniczym, dzięki czemu portrety i duże napisy są wyczuwalne pod palcem. Mikronapisy, takie jak ten pod portretem Elżbiety II, potwierdzają autentyczność dopiero przy dużym powiększeniu. W polskim banknocie kolekcjonerskim dodatkowo zastosowano numerację typograficzną i element metaliczny w kolorze niebieskim.