Awers – co to jest i jak rozpoznać tę stronę monety?

Awers to główna, oficjalna strona monety, na której znajdują się najważniejsze symbole emitenta, takie jak godło, nazwa państwa lub portret władcy. W polskich monetach rozpoznasz go po wizerunku orła, oznaczeniu roku emisji oraz napisie „RZECZPOSPOLITA POLSKA”. Poniżej wyjaśniamy, jak odróżnić awers od rewersu i na jakie elementy zwracać uwagę.

Czym jest awers i rewers?

Pojęcia te występują zawsze razem i odnoszą się do dwóch stron zdobionego przedmiotu płaskiego. Strona przednia bywa nazywana stroną prawą, a strona tylna – stroną lewą. Terminy stosuje się między innymi do monet, medali, orderów, odznak, plakietek, obrazów, rycin, grafik, ręcznie zdobionych druków, sztandarów, haftów, przedmiotów liturgicznych oraz ołtarzy skrzydłowych.

W numizmatyce nazewnictwo jest bardziej precyzyjne. Określeń awers i rewers używa się zasadniczo w odniesieniu do monet, a w przypadku pieniędzy papierowych zaleca się mówić o przedniej i tylnej części banknotu. Pochodzenie słów wywodzi się z łaciny: adversus znaczy zwrócony w przód, a reversus – odwrócony. Ta etymologia dobrze oddaje relację obu stron.

Jak rozpoznać stronę główną monety?

W polskiej tradycji numizmatycznej strona główna to ta, która zawiera podstawę prawną wybicia danej monety. Chodzi przede wszystkim o symbole emitenta potwierdzające oficjalny charakter środka płatniczego. W praktyce są to elementy identyfikujące państwo lub władcę, a także oznaczenia, które powtarzają się dla całej serii monet.

W polskich monetach strona główna zawiera wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej, pod spodem rok emisji, a w otoku napis RZECZPOSPOLITA POLSKA.

Co znajduje się na stronie głównej?

W zależności od kraju i okresu historycznego na stronie głównej mogą się znaleźć:

• godło lub herb państwowy,
• nazwa państwa,
• portret lub imię panującego,
• początek legendy lub oznaczenie roku emisji.

Przykłady z różnych krajów

Na polskich monetach obiegowych i kolekcjonerskich strona główna jest stosunkowo łatwa do rozpoznania dzięki obecności orła w koronie. W wielu innych państwach funkcję tę pełni portret monarchy lub prezydenta, godło państwowe albo nazwa emitenta. Zasada pozostaje podobna: jest to strona o charakterze oficjalnym, a jej elementy nie zmieniają się dla każdego nominału.

Czym wyróżnia się strona odwrotna monety?

Strona odwrotna pełni funkcję uzupełniającą. Zwykle umieszcza się na niej nominał, różnorodne motywy graficzne oraz informacje o okolicznościach wybicia. W przeciwieństwie do strony głównej jej wygląd może się mocno różnić nawet w obrębie monet tego samego emitenta i tego samego roku.

Co kryje strona odwrotna?

Na stronie odwrotnej najczęściej umieszcza się:

• nominał,
• motywy graficzne,
• symbole narodowe,
• informacje o okoliczności wybicia,
• próbę złota w monetach bulionowych.

Jak wyglądają rewersy w praktyce?

Polskie monety obiegowe mają na stronie odwrotnej nominał wyrażony w złotych oraz różnorodne elementy nawiązujące do historii, kultury lub przyrody. W monetach bulionowych, takich jak Krugerrand, na tej stronie pojawia się próba złota, rok wybicia, nominał oraz kraj pochodzenia. Z kolei brytyjska Britannia zdobi rewers motywem postaci symbolizującej Wielką Brytanię.

Częste pomyłki przy rozpoznawaniu

W języku potocznym wiele osób uznaje stronę z nominałem za ważniejszą i nazywa ją niepoprawnie awersem. Sprawę dodatkowo utrudniają monety euro. Wspólnotowe akty prawne oraz Narodowy Bank Polski uznają stronę narodową za stronę główną, a stronę europejską z nominałem za odwrotną, mimo że to właśnie na tej drugiej znajduje się wspólna wartość. W starszych polskich regulacjach bywało odwrotnie i niekiedy to strona z nominałem pełniła funkcję strony głównej.

Jakie są różnice między awersem a rewersem?

Zestawienie obu stron pomaga w szybkiej orientacji podczas oglądania monet.

Warto pamiętać, że strona główna jest przede wszystkim nośnikiem informacji o emitencie, natomiast strona odwrotna dodaje kontekst i estetykę. Dlatego przy klasyfikacji monet kolekcjonerskich sprawdza się obie strony łącznie z rantem i otokiem.

Jakie inne elementy monety pomagają w orientacji?

Oprócz dwóch głównych stron numizmat ma także trzecią stronę, czyli bok nazywany rantem. Może być gładki, ząbkowany, moletowany nieregularnie albo zawierać napis. Na przykład monety o nominale 50 zł z serii Skarby Stanisława Augusta mają napis na rancie. Krawędź oddziela bok od strony głównej i strony odwrotnej.

Dodatkowe pojęcia to otok, pole, egzerga i legenda. Otok to linia biegnąca wzdłuż krawędzi, która chroni monetę przed wytarciem. Pole to środkowa część numizmatu, egzerga zaś to dolny odcinek pola oddzielony poziomą linią. Legenda to napis umieszczony na stronie głównej, odwrotnej lub na boku. Znak mennicy wskazuje miejsce, w którym moneta powstała.